Evi isitmək, soyutmaq və havalandırmaq üçün müxtəlif üsullar mövcuddur. Lakin Şimali Amerikada ən geniş yayılmış üsullardan biri məcburi hava dövriyyəsi sistemidir. Mərkəzi istilik sistemi, kondisioner qurğusu və ya istilik nasosu ventilyasiya şəbəkəsi vasitəsilə binanın digər hissələri ilə əlaqələndirilir.

Hava kanalları əsasən üç məqsədlə istifadə olunur:

Kondisionerləşdirilmiş havanın məkanlara ötürülməsi;

İstifadə olunmuş havanın HVAC qurğusuna geri qaytarılması;

Tərkibində tüstü, qaz, nəm və ya digər arzuolunmaz maddələr olan havanın binadan xaric edilməsi.

İsitmə və soyutma sistemlərinin hava kanalları dairəvi, oval və ya düzbucaqlı formada ola bilər. Onlar adətən birbaşa HVAC qurğusuna birləşdirilən böyük hava kameralarından (plenumlardan) ayrılır. Hava kanalları metal təbəqədən hazırlana və ya kirişlər və dayaqlar arasındakı boşluqların uyğunlaşdırılması ilə təşkil edilə bilər.

Üfürücü (blower) HVAC sistemində hazırlanmış havanı təchizat plenumuna ötürür. Geri qayıdan hava isə geri dönüş hava kanalları vasitəsilə toplanır və adətən filtrdən keçərək geri dönüş plenumuna, oradan da HVAC qurğusuna qaytarılır.

Hava kanallarının materialları

Hava kanalları müxtəlif materiallardan hazırlana bilər və elastik və ya sərt konstruksiyaya malik ola bilər.

Elastik hava kanalları

Elastik hava kanalları (flex) dairəvi, möhkəmləndirilmiş plastik borulardan hazırlanır və çox vaxt istilik izolyasiyası və qoruyucu örtüklə təmin edilir.

Onların əsas üstünlüyü quraşdırılmasının asan olmasıdır. Lakin kəskin və dar dönmələr üçün uyğun deyil. Çünki belə hallarda hava axınının hərəkəti məhdudlaşa və sistemin effektivliyi azala bilər.

Metal hava kanalları

Metal hava kanalları paslanmanın qarşısını almaq üçün adətən sinklənmiş metaldan hazırlanır. Onlar dairəvi və ya düzbucaqlı formada ola bilər.

Metal kanallar möhkəm və davamlıdır. Eyni zamanda asanlıqla kəsilə və müxtəlif formalarda hazırlanaraq dar dönmələrə uyğunlaşdırıla bilər.

Ductboard hava kanalları

Ductboard sistemi asanlıqla kəsilə bilən şüşə lifli panellərdən hazırlanır.

Bu tip hava kanalları digər bəzi hava kanalı növləri ilə müqayisədə daha yüksək enerji səmərəliliyi təmin edə və daha az səs ötürə bilər.

Müxtəlif hava kanallarının birlikdə istifadəsi

Bir çox hallarda sistemdə həm elastik, həm də sərt hava kanallarından istifadə olunur. Məsələn, əsas və böyük hava kanalları metal materialdan, ayrı-ayrı çıxışlara gedən hissələr isə elastik kanallardan hazırlana bilər.

Mövcud metal hava kanallarına istilik izolyasiyası tətbiq etməklə enerji səmərəliliyini artırmaq mümkündür. Bu, həmçinin kondensasiyanın yaranmasını azaltmağa kömək edir.

Kondensasiya nəticəsində kif və göbələk yarana bilər. Onların hava vasitəsilə binanın daxilində yayılması isə sağlamlıq üçün problemlər yarada bilər.

Metal hava kanallarının izolyasiyası üçün ən geniş yayılmış üsullardan biri onların ətrafına şüşə lifli izolyasiya materialının sarınmasıdır. Bununla yanaşı, püskürtmə üsulu ilə tətbiq olunan köpük izolyasiyasından da istifadə edilə bilər.

Hava kanalı sisteminin düzgün layihələndirilməsi

Hava kanalının ölçüsü hava axınının miqdarına və sürətinə birbaşa təsir edir. Buna görə də kanal ölçülərinin düzgün seçilməsi HVAC sisteminin effektiv işləməsində mühüm rol oynayır.

Düzbucaqlı hava kanalları müxtəlif ölçülərdə ola bilər. Məsələn, 3 × 7 düymdən 35 × 40 düymədək ölçülərdə kanallara rast gəlinir. Dairəvi hava kanallarının diametri isə təxminən 4 düymdən 41 düymədək dəyişə bilər.

Hava çıxışları və geri dönüş barmaqlıqları da açılışın ölçüsünə uyğun olaraq müxtəlif ölçülərdə hazırlanır. Onlar metal, ağac və ya plastik materialdan ola bilər.

Optimal hava kanalı ölçüsünü müəyyən etmək üçün mürəkkəb hesablamalar aparılır. Bu məqsədlə müxtəlif hesablama alətlərindən, cədvəllərdən və proqramlardan istifadə etmək mümkündür.

Hava kanalının ölçüsünü seçərkən nələr nəzərə alınmalıdır?

Ümumilikdə hava kanalının ölçüsü bir neçə əsas amildən asılıdır:

Hava çıxışının HVAC qurğusundan olan məsafəsi;

HVAC qurğusunun gücü və hava ötürmə qabiliyyəti;

Kondisionerləşdiriləcək və ya isidiləcək sahənin ölçüsü;

Sistemdə tələb olunan hava axınının həcmi;

Hava kanalının konstruksiyası və materialı.

Bu amillərin düzgün hesablanmaması hava axınının zəifləməsinə, enerji sərfiyyatının artmasına və HVAC sisteminin gözlənilən effektivlikdə işləməməsinə səbəb ola bilər.

Çıxarılan havanın hava kanalları

Çıxarıcı havanın (exhaust air) ötürülməsi üçün hava kanalları adətən dairəvi formada olur.

Optimal kanal diametri ona qoşulan ventilyatorun hava ötürmə qabiliyyətinə əsasən müəyyən edilir.

Məsələn, mətbəx aspiratorlarında gücü 400 CFM-dən az olan ventilyatorlar üçün minimum 4 düym diametrli hava kanalı uyğun ola bilər. Daha yüksək hava axını tələb edən sistemlərdə isə kanal diametri 12 düymədək çata bilər.

Paltar qurutma maşınlarında isə xüsusi elastik metal hava kanallarından istifadə edilməlidir. Bunun əsas səbəbi kanalda toz və liflərin toplanması nəticəsində yarana biləcək yanğın riskinin qarşısını almaqdır.

Düzgün hava kanalının seçilməsi HVAC sisteminin səmərəli, təhlükəsiz və uzunmüddətli işləməsi üçün vacib amillərdən biridir. Kanalın materialı, ölçüsü, forması və izolyasiyası layihənin xüsusiyyətlərinə uyğun müəyyən edilməlidir.

Xüsusilə böyük obyektlərdə hava kanallarının seçimi və layihələndirilməsi peşəkar mühəndislik hesablamaları əsasında aparılmalıdır. Düzgün seçilmiş hava kanalı sistemi enerji sərfiyyatını azaltmağa, hava dövriyyəsini yaxşılaşdırmağa və məkanlarda komfort səviyyəsini yüksəltməyə kömək edir.