Balanslaşdırılmamış hava axını HVAC sistemindən gələn havanın ev və ya iş yeri boyunca bərabər paylanmaması deməkdir. Yəqin ki, qışda soyuq hava axınının hiss olunduğu və ya havası daim ağır olan bir evdə olmusunuz. Bəzi otaqlara həddindən artıq, digərlərinə isə kifayət qədər hava daxil olmadıqda, bu problemi aradan qaldırmaq üçün hava axınının balanslaşdırılması lazımdır.

Balanslaşdırılmamış hava axınının ən aydın əlaməti otaqlar arasında temperatur fərqinin olmasıdır. Məsələn, yataq otağı isti olduğu halda qonaq otağı həddindən artıq soyuq ola bilər. Yaxud evin yuxarı mərtəbəsi daim isti, birinci mərtəbəsi isə soyuq qala bilər. Termostatın temperaturunu dəfələrlə dəyişdirsəniz belə, rahat şərait yaratmaq çətinləşir.

Enerji xərcləri də hava axınının balanslaşdırılmadığını göstərə bilər. HVAC sistemi problemli sahələri isitmək və ya soyutmaq üçün daha çox işləyir. Nəticədə balanslaşdırılmış sistemlə müqayisədə daha çox elektrik enerjisi və ya qaz sərf olunur.

Bundan əlavə, HVAC avadanlığı daha uzun müddət işləyə və ya daha tez-tez işə düşə bilər. Bu isə avadanlığın komponentlərinin aşınmasını sürətləndirərək texniki xidmət və təmir xərclərini artırır. Ventilyatorlar, mühərriklər və kompressorlar nəzərdə tutulan istismar müddəti başa çatmamış sıradan çıxa bilər.

Balanslaşdırılmamış hava axını sağlamlığa da təsir göstərə bilər. Mərkəzi isitmə və soyutma sistemindəki hava filtri daxili hava keyfiyyətinin qorunmasında mühüm rol oynayır. Hava dövranının zəif olduğu sahələrdə toz, allergenlər və digər çirkləndiricilər toplanır. Hava düzgün hərəkət etmədikdə, bu maddələr filtrasiya sistemindən keçmək əvəzinə evdə və ya iş yerində qalır. Nəticədə allergiya, tənəffüs problemləri və digər sağlamlıq narahatlıqları yarana bilər. Bu risk astma və xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (XOAX) kimi problemləri olan insanlar üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Balanslaşdırılmış Hava Axınının Üstünlükləri

HVAC sistemində hava axını düzgün balanslaşdırıldıqda, müsbət dəyişiklikləri qısa müddətdə hiss etmək mümkündür. Düzgün balanslaşdırılmış sistem otaqlar arasında temperatur fərqini təxminən 3 dərəcə daxilində saxlamağa kömək edir. Beləliklə, termostatın temperaturunu daim dəyişdirməyə və əlavə isitmə-soyutma cihazlarından istifadə etməyə ehtiyac azalır.

Balanslaşdırılmış hava axını balanssız sistemlərlə müqayisədə enerji sərfiyyatını 15–30% azalda bilər. Bunun səbəbi HVAC avadanlığının problemli sahələrdəki temperatur fərqini kompensasiya etmək üçün həddindən artıq işləməməsidir. Bəzi hesablamalara görə, ev sahibləri hava axınını balanslaşdırmaqla kommunal xidmətlər və texniki xidmət xərcləri üzrə ildə 350 ABŞ dollarınadək qənaət edə bilərlər. Faktiki qənaət sistemin vəziyyətindən və istifadə şəraitindən asılıdır.

Balanslaşdırılmış sistemlər HVAC avadanlığına qoyulan investisiyanı da qorumağa kömək edir. Hava düzgün dövr etdikdə, sistemin komponentləri nəzərdə tutulmuş iş rejimində fəaliyyət göstərir və mexaniki hissələrə düşən yük azalır.

Hava axınının balanslaşdırılması daxili hava keyfiyyətini də yaxşılaşdırır. Hava düzgün dövr etdikdə, filtrasiya sistemindən daha səmərəli keçir. Bundan əlavə, balanslaşdırılmış hava axını rütubətin yığılmasını azaldaraq kif yaranması riskini aşağı sala bilər.

Düzgün balanslaşdırma ventilyasiya çıxışlarının və hava girişlərinin yaxınlığında soyuq hava cərəyanlarının yaranmasını da azaldır. Nəticədə evdə və ya iş yerində daha sabit və komfortlu mühit formalaşır.

Qarşıya Çıxan Çətinliklər

Bir çox ev və iş yerində HVAC sisteminin layihələndirilməsindəki çatışmazlıqlar səbəbindən hava axınını balanslaşdırmaq çətin olur. Məsələn, hava kanalları tələb olunan ölçüdən kiçik ola və ya həddindən artıq çox döngəyə malik ola bilər. Bu hallar hava axınının qarşısını alan dar sahələr yaradır və bəzi otaqlara havanın çatmasını məhdudlaşdırır.

Hava kanallarında sızmalar da hava axını ilə bağlı problemlərə səbəb ola bilər. Hava kanallarının təmizlənməsi, təmiri və ya dəyişdirilməsi bu çətinlikləri aradan qaldırmağa və normal hava dövranını bərpa etməyə kömək edir.

Avadanlığın gücünün düzgün seçilməməsi də hava axınının balanssızlığına səbəb ola bilər. Həddindən artıq güclü sistemlər tez-tez işə düşüb dayanır və havanı bərabər paylamaq üçün kifayət qədər uzun müddət işləmirlər. Gücü az olan sistemlər isə fasiləsiz işləsələr də, uzaq otaqlara lazımi miqdarda hava çatdıra bilmirlər.

Binada aparılan dəyişikliklər də yeni problemlər yarada bilər. Hətta kiçik bir əlavə tikili və ya təmir işi belə hava axınının paylanmasına ciddi təsir göstərə bilər. Belə hallarda yeni HVAC sisteminin quraşdırılması və ya çətin havalandırılan sahələr üçün kanalsız sistemin əlavə edilməsi uyğun həll ola bilər.

Zonalaşdırma və Balanslaşdırılmış Hava Axını

Bəzi hallarda balanslaşdırılmamış hava axınının ən yaxşı həlli zonalaşdırma sisteminin tətbiqidir. HVAC zonalaşdırması ev və ya iş yerini ayrı-ayrı sahələrə bölərək hər bir zonanın müstəqil şəkildə isidilməsinə və ya soyudulmasına imkan verir.

Bu yanaşma binanın müxtəlif hissələrindəki temperatur fərqlərini nəzərə alaraq hava axınının idarə edilməsini asanlaşdırır. Zonalaşdırılmış sistemlər yalnız hava axınının balanslaşdırılması ilə əldə edilən qənaətdən daha artıq enerji qənaəti təmin edə bilər.

Ən sadə zonalaşdırma üsulu hava kanallarında yerləşən mexaniki tənzimləyici klapanların əl ilə tənzimlənməsidir. Bu klapanlar havanın müxtəlif sahələrə yönələn miqdarını idarə edir. Hava axınını yaxşılaşdırmaq üçün ventilyatorların və üfürücü mühərriklərin iş rejimlərini də tənzimləmək mümkündür. Bununla belə, mexaniki tənzimləmələr gün ərzində dəyişən şəraitə avtomatik uyğunlaşmır.

Müasir elektron zonalaşdırma sistemləri daha geniş imkanlar təqdim edir. Bu sistemlər hər zonadakı temperatur göstəricilərinə əsasən hava axınını avtomatik tənzimləyən, mərkəzi idarəetmə panelinə qoşulmuş motorlu klapanlardan istifadə edir. Bəzi sistemlərdə enerji qənaətini artırmaq və komfortu yaxşılaşdırmaq üçün bir neçə sürət rejiminə malik ventilyatorlar tətbiq olunur. Keyfiyyətli elektron zonalaşdırma sistemi binanın müxtəlif sahələrində temperaturu təyin edilmiş göstəricidən təxminən 1 dərəcə fərq daxilində saxlaya bilər.

Ağıllı texnologiyalar mövcudluq sensorları və öyrənən termostatlar vasitəsilə zonalaşdırma imkanlarını daha da genişləndirir. Ağıllı sistemlər otaqda heç kimin olmadığını müəyyən etdikdə həmin zonada isitmə və ya soyutmanı azalda bilər. Ağıllı ev platformaları ilə inteqrasiya olunduqda isə sistem gündəlik vərdişlərə və ya sensorların evə qayıdışı aşkar etməsinə əsasən avtomatik tənzimlənə bilər. Bu sistemlərin proqramlaşdırılması da mümkündür.

Zonalaşdırma ailə üzvlərinin fərdi temperatur seçimlərini nəzərə almağa imkan verir. Məsələn, daha sərin otaqda yatmağa üstünlük verən şəxs yataq otağındakı temperaturu dəyişə bilər, digər ailə üzvləri isə öz zonalarında daha isti şərait saxlaya bilərlər. Bu xüsusiyyət xüsusilə xüsusi sağlamlıq ehtiyacları olan şəxslər üçün faydalıdır.

Hava Axınının Düzgün Balanslaşdırılmasının Təmin Edilməsi

Hava axınının balanslaşdırılması bütün sistem üzrə təzyiqin yoxlanılması ilə başlayır. Mütəxəssislər hava kanallarındakı statik təzyiqi ölçmək üçün xüsusi manometrlərdən və digər ölçmə cihazlarından istifadə edirlər. Bu ölçmələr hava axınını məhdudlaşdıran maneələri və sızmaları müəyyən etməyə kömək edir.

Növbəti mərhələdə hava sərfinin ölçülməsi aparılır. Mütəxəssislər hər bir ventilyasiya çıxışından keçən havanın dəqiq miqdarını müəyyən etmək üçün xüsusi ölçü cihazlarından istifadə edirlər. Nəticələr hansı otaqlara layihədə nəzərdə tutulduğundan daha çox və ya daha az hava verildiyini göstərir.

Əldə olunan nəticələr əsasında hava axınının daha bərabər paylanması üçün tənzimləyici klapanlara, ventilyatorlara, üfürücü qurğulara və digər komponentlərə dəqiq düzəlişlər edilir. Normal hava dövranını bərpa etmək üçün hava kanallarının sızdırmazlığının təmin edilməsi və tutulmuş ventilyasiya çıxışlarının təmizlənməsi kimi təmir və texniki xidmət işləri də tövsiyə oluna bilər.